Author: Digital My Business

තරුවක් නිවෙනා

යලිඳු හිනැහෙනා

නුඹ වගේමයි සිතමී…

වැටෙනා පිණි කැට 

සිර කරලන්නට 

සඳ මත නුඹ සොයමී…

යන්තම් දැවටුන 

ලවන් පහස මත 

සෑහී සිත සදමී….

සුසුමන් නවතා 

නෙතු පැටලෙන තුරු 

නුඹේ මතකයේ සරමී….

සුරේඛා…

අද ලෝකයේ තාක්ෂණය සෑම තැනකම පවතී. ශ්‍රී ලංකාවේ දරුවන් ඉගෙනීම සඳහා පමණක් නොව විනෝදාස්වාදය, ක්‍රීඩා සහ සමාජ මාධ්‍ය සඳහාද ජංගම දුරකථන, ටැබ්ලට් සහ පරිගණක භාවිතා කරයි. අන්තර්ජාලය අධ්‍යාපනය සහ නිර්මාණශීලිත්වය සඳහා බොහෝ හොඳ අවස්ථා විවෘත කරන අතරම, එය බරපතල අනතුරු ද ගෙන එයි. විශාලතම තර්ජනයක් වන්නේ මාර්ගගත අපයෝජනයයි.(Online Abuse) බොහෝ දරුවන් සයිබර් හිරිහැර කිරීම්, මාර්ගගත වංචනිකයන් සහ හානිකර අන්තර්ගතයන්ට ගොදුරු වේ. කණගාටුදායක ලෙස, බොහෝ විට, දරුවන් මෙම තර්ජන වලින් ආරක්ෂා වන්නේ කෙසේදැයි නොදනී. ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය ඉතා වැදගත් වන්නේ මෙහිදීය.

ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය යනු ඩිජිටල් මෙවලම් ආරක්ෂිතව, වගකීමෙන් සහ ඵලදායී ලෙස භාවිතා කිරීමට දැනුම සහ කුසලතා තිබීමයි. එය දරුවන්ට අන්තර්ජාලය ඥානවන්තව භාවිතා කරන ආකාරය, අනතුර හඳුනා ගන්නේ කෙසේද සහ එය වාර්තා කරන්නේ කෙසේද යන්න උගන්වයි. දරුවන් ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයෙන් පෙළෙන විට, බෙදා ගැනීමට ආරක්ෂිත වන්නේ කුමන ආකාරයේ තොරතුරුද සහ නොකළ යුතු දේද යන්න ඔවුන් තේරුම් ගනී. නිදසුනක් වශයෙන්, මාර්ගගත ආරක්ෂාව පිළිබඳව උගන්වන දරුවෙකු තම නිවසේ ලිපිනය, පාසලේ නම හෝ ඡායාරූප වැනි පුද්ගලික තොරතුරු ආගන්තුකයන් සමඟ බෙදා ගැනීම භයානක විය හැකි බව දැන ගනු ඇත.  සමාජ මාධ්‍ය හෝ ක්‍රීඩා වේදිකාවල නොදන්නා පුද්ගලයින් සමඟ කතාබස් කිරීමේදී ඔවුන් වඩාත් ප්‍රවේශම් වනු ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල බොහෝ දරුවන්ට ඩිජිටල් ආරක්ෂාව පිළිබඳ නිසි අධ්‍යාපනයක් නොලැබේ. පාසල් සාම්ප්‍රදායික විෂයයන් හොඳින් උගන්වන අතර, ඩිජිටල් අධ්‍යාපනය තවමත් ඉතා සීමිතය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ළමයින් බොහෝ විට අවදානම් නොදැන අන්තර්ජාලයට පිවිසෙති. මෙය බරපතල ගැටළුවකි, විශේෂයෙන් ස්මාර්ට්ෆෝන් භාවිතා කරන දරුවන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වෙමින් පවතින බැවින්. නගරවල පමණක් නොව ගම්වල ද රට පුරා පාසල්වල ඩිජිටල් සාක්ෂරතා වැඩසටහන් හඳුන්වා දිය යුතුය. මෙම වැඩසටහන් මඟින් දරුවන්ට පෞද්ගලිකත්ව සැකසුම් භාවිතා කරන ආකාරය, ව්‍යාජ ගිණුම් හඳුනා ගන්නේ කෙසේද සහ යමෙකු අන්තර්ජාලය හරහා ඔවුන්ට හානි කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ නම් ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ කෙසේද යන්න ඉගැන්විය හැකිය.

අන්තර්ජාලය හරහා දරුවන් ආරක්ෂා කිරීමේදී දෙමාපියන් ද විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. නමුත් බොහෝ ශ්‍රී ලාංකික දෙමාපියන් ඩිජිටල් ලෝකය ගැන හුරුපුරුදු නැත. සමහරු නිතර අන්තර්ජාලය භාවිතා නොකරයි හෝ දරුවන් යෙදුම් සහ වෙබ් අඩවි භාවිතා කරන්නේ කෙසේදැයි ඔවුන්ට වැටහෙන්නේ නැත. මෙය දෙමාපියන් සහ දරුවන් අතර පරතරයක් ඇති කරයි. දෙමාපියන් ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයෙන් පෙළෙන විට, ඔවුන්ට තම දරුවන් සමඟ මාර්ගගත ආරක්ෂාව ගැන කතා කිරීමට, ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ ගැටළු ඇති වූ විට ඔවුන්ට මඟ පෙන්වීමට හැකිය.  එමනිසා, ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයේ තවත් වැදගත් අංගයක් වන්නේ දරුවන්ට ඔවුන්ගේ හැඟීම් සහ හැසිරීම් අන්තර්ජාලය හරහා කළමනාකරණය කරන්නේ කෙසේද යන්න ඉගැන්වීමයි. බොහෝ දරුවන් සයිබර් හිරිහැරයට මුහුණ දෙන අතර එය දුක, ආතතිය සහ සමහර අවස්ථාවලදී ස්වයං–හානියට පවා හේතු වේ. ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය දරුවන්ට තේරුම් ගැනීමට උපකාර කරන්නේ ඔවුන්ට හිරිහැර කරන්නන් අවහිර කිරීමට, අපයෝජන පණිවිඩ වාර්තා කිරීමට සහ ඔවුන් විශ්වාස කරන කෙනෙකු සමඟ කතා කිරීමට හැකි බවයි. එය ඔවුන්ට තමන්ම හිරිහැර කරන්නන් බවට පත් නොවන ලෙසද උගන්වයි. ගෞරවය, කරුණාව සහ වගකීම සැබෑ ජීවිතයේ දී මෙන් මාර්ගගත හැසිරීම් වල කොටසක් විය යුතුය.

ශ්‍රී ලංකා රජයට, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ තාක්ෂණික සමාගම් සමඟ එක්ව, සිංහල සහ දෙමළ භාෂාවලින් ඩිජිටල් ආරක්ෂණ ව්‍යාපාර නිර්මාණය කිරීමට එක්ව කටයුතු කළ හැකි බැවින්, සියලු පසුබිම්වල දරුවන්ට තේරුම් ගැනීමට සහ ප්‍රතිලාභ ලබා ගත හැකිය. පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි වීඩියෝ, කාටූන් සහ අන්තර්ක්‍රියාකාරී පාඩම් පාසල් සහ ප්‍රජා මධ්‍යස්ථානවල භාවිතා කළ හැකිය. අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය අඩු නිවාසවල දැනුවත්භාවය පැතිරවීමට රූපවාහිනිය සහ ගුවන් විදුලිය පවා උපකාරී වේ. මුළු සමාජයම ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයේ වටිනාකම තේරුම් ගත් විට, දරුවන් වඩා හොඳින් ආරක්ෂා වනු ඇත.

නිගමනයක් ලෙස, ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය යනු කුසලතාවක් පමණක් නොව, එය පලිහකි.  එය ශ්‍රී ලංකාවේ දරුවන්ට ආරක්ෂිතව සිටීමට, විශ්වාසදායක අන්තර්ජාල භාවිතා කරන්නන් බවට පත්වීමට සහ තාක්ෂණයේ ප්‍රතිලාභ බියෙන් තොරව භුක්ති විඳීමට උපකාරී වේ. මාර්ගගත අපයෝජනය නැවැත්වීමට සහ ආරක්ෂිත ඩිජිටල් අනාගතයක් නිර්මාණය කිරීමට, අපි දැන් ක්‍රියා කළ යුතුයි.දරුවන් දැනුවත් කිරීමෙන්, දෙමාපියන්ට සහාය වීමෙන් සහ රට පුරා ශක්තිමත් ඩිජිටල් සංස්කෘතියක් ගොඩනැගීමෙන් මෙය වඩාත් පහසු වේ. ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයෙන් යුත් දරුවෙකු යනු බලගතු දරුවෙකු වන අතර, එය අද ඩිජිටල් යුගයේ අපට ලබා දිය හැකි හොඳම ආරක්ෂාවයි.

එපමණක් නොව, ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය දරුවන්ට අන්තර්ජාල ලෝකයේ ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම් තේරුම් ගැනීමට ද උපකාරී වේ. සැබෑ ජීවිතයේ දී මෙන්, සෑම දරුවෙකුටම අන්තර්ජාලය හරහා ආරක්ෂාව සහ ගෞරවය ලබා ගැනීමේ අයිතිය ඇත. ඔවුන්ගේ ඩිජිටල් අයිතිවාසිකම් ගැන ඔවුන්ට උගන්වන විට, දරුවන්ට මාර්ගගත අපයෝජනය, සූරාකෑම (Exploitation) සහ වෙනස්කම් කිරීම් වලට එරෙහිව නැගී සිටිය හැකිය. යමෙකු ඔවුන්ට අන්තර්ජාලය හරහා අපහසුතාවයක් හෝ බියක් ඇති කළහොත්, එය වාර්තා කිරීමට සහ උපකාර පැතීමට ඔවුන්ට අයිතියක් ඇති බව ඔවුන් ඉගෙන ගනී. සයිබර් අපරාධ සහ ළමා සූරාකෑමට (Child Exploitation)එරෙහි නීති වැනි ඔවුන් ආරක්ෂා කරන නීති පිළිබඳව ද ඔවුන් දැනුවත් වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ, බොහෝ දරුවන් මෙම ආරක්ෂණයන් පිළිබඳව නොදැන සිටින්නේ කිසිවෙකු ඔවුන්ට තේරුම් ගත හැකි ආකාරයෙන් ඒවා පැහැදිලි කර නොමැති නිසාය. පාසල් පාඩම් වලට ඩිජිටල් අයිතිවාසිකම් ඇතුළත් කිරීමෙන්, අපට දරුවන්ට තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමට විශ්වාසය ලබා දිය හැකිය.

අන්තර්ජාල ආරක්ෂාව පිළිබඳ සංවාදයට තරුණයින් සම්බන්ධ කර ගැනීම ද වැදගත් වේ. ළමයින් සහ යෞවනයන් අන්තර්ජාලයේ වඩාත්ම ක්‍රියාකාරී පරිශීලකයින් වන බැවින් ඔවුන්ගේ අත්දැකීම් සහ අදහස් ඇසීමට සිදුවේ. තරුණයින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන වැඩමුළු, සම වයසේ අධ්‍යාපන වැඩසටහන් සහ ඩිජිටල් ආරක්ෂාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන පාසල් සමාජ විශාල වෙනසක් කළ හැකිය. දරුවන් එකිනෙකාට උගන්වන විට සහ ඉගෙන ගන්නා විට, ඔවුන් සවන් දීමට සහ හොඳ පුරුදු අනුගමනය කිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇත.  ළමයින්ට ඔවුන්ගේ අන්තර්ජාල අත්දැකීම් ගැන විවෘතව කතා කිරීමට දිරිගැන්වීම අපයෝජනය වටා ඇති නිහඬතාවය බිඳ දැමීමට ද උපකාරී වේ. දරුවන්ට බියෙන් හෝ ලැජ්ජාවෙන් තොරව තම ගැටළු බෙදා ගත හැකි ආරක්ෂිත අවකාශයන් නිර්මාණය කිරීම හානිය වැළැක්වීමට බලවත් ක්‍රමයකි. ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය සිසුන්, ගුරුවරුන්, පවුල් සහ ප්‍රජාව අතර බෙදාගත් උත්සාහයක් බවට පත් වූ විට, එය සෑම දරුවෙකුටම ශක්තිමත් සහ කල් පවතින ආරක්ෂාවක් නිර්මාණය කරයි.

ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය හරහා මාර්ගගත ළමා අපයෝජන ඵලදායී ලෙස වැළැක්වීම සඳහා, පාසල්, දෙමාපියන්, ප්‍රජාවන් සහ රජයට ගත හැකි වැදගත් පියවර කිහිපයක් තිබේ. පළමුව, පාසල් විෂය මාලාවට ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය ඒකාබද්ධ කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. දරුවන් තම එදිනෙදා අධ්‍යාපනයේ කොටසක් ලෙස මාර්ගගත ආරක්ෂාව, පෞද්ගලිකත්වය, සයිබර් හිරිහැර කිරීම සහ වාර්තා කිරීමේ යාන්ත්‍රණයන් පිළිබඳව ඉගෙන ගත යුතුය. දෙවනුව, ගුරුවරුන් සහ දෙමාපියන් ඩිජිටල් කුසලතා පුහුණු කිරීම ඔවුන්ට දරුවන් වඩාත් ඵලදායී ලෙස මෙහෙයවීමට සහ ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වේ. වැඩමුළු සහ දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් මඟින් වැඩිහිටියන්ට දරුවන් භාවිතා කරන මාර්ගගත වේදිකා සහ ඔවුන් ආරක්ෂිතව නිරීක්ෂණය කරන්නේ කෙසේද යන්න තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ. තෙවනුව, රජය ඩිජිටල් ආරක්ෂණ නීති සහ ව්‍යාපාර සඳහා සහාය විය යුතු අතර, සමාජ මාධ්‍ය සහ ක්‍රීඩා වේදිකාවල ළමා ආරක්ෂණ නීති ක්‍රියාත්මක කරන බවට වග බලා ගත යුතුය. හතරවනුව, දරුවන්ට බියෙන් තොරව කතා කළ හැකි ක්ෂණික දුරකථන හෝ පාසල් උපදේශකයින් වැනි ආරක්ෂිත වාර්තාකරණ පද්ධති වෙත ප්‍රවේශය තිබිය යුතුය. අවසාන වශයෙන්, උපාංග සහ ජාලවල ශක්තිමත් මාර්ගගත වර්ගීකරණ (Strong Filters)සහ ළමා ආරක්ෂණ මෙවලම් ස්ථාපනය කිරීමට තාක්ෂණික සමාගම් සහ අන්තර්ජාල සපයන්නන් දිරිමත් කළ යුතුය.

 ශ්‍රී ලංකා රජය දැනටමත් ජාතික ළමා ආරක්ෂණ අධිකාරිය (NCPA) පිහිටුවීම සහ පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව තුළ සයිබර් අපරාධ ඒකක හඳුන්වා දීම වැනි පියවර කිහිපයක් ගෙන ඇති බව සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත්ය. පරිගණක අපරාධ පනත සහ දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයේ සංශෝධන වැනි නීති නිර්මාණය කර ඇත්තේ මාර්ගගත අපයෝජනයට, විශේෂයෙන් බාලවයස්කරුවන්ට එරෙහිව දඬුවම් කිරීම සඳහා ය. ශ්‍රී ලංකා CERT (පරිගණක හදිසි සූදානම කණ්ඩායම) සයිබර් සිදුවීම් සඳහා වාර්තා කිරීමේ පද්ධතියක් ද සපයයි. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රධාන ගැටළුව වන්නේ දෙමාපියන්, ගුරුවරුන් සහ දරුවන් පවා ඇතුළුව බොහෝ දෙනෙකු මෙම ආරක්ෂණ පිළිබඳව නොදැන සිටීම හෝ ඒවාට ප්‍රවේශ වන්නේ කෙසේදැයි නොදැන සිටීමයි. මෙම සේවාවන් පිළිබඳ මහජන අධ්‍යාපනය සීමිතයි, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය සහ අඩු සම්බන්ධිත ප්‍රජාවන් තුළ. පවතින ප්‍රතිපත්ති සහ මහජන දැනුවත්භාවය අතර මෙම පරතරය මෙම ආරක්ෂක පියවරවල කාර්යක්ෂමතාව අඩු කරයි.

එසේනම් නිගමනයක් ලෙස, ශ්‍රී ලංකාවේ මාර්ගගත ළමා අපයෝජන වැළැක්වීම එක් පුද්ගලයෙකුගේ හෝ කණ්ඩායමක කාර්යයක් පමණක් නොවේ – එයට එක්සත් උත්සාහයක් අවශ්‍ය වේ. රජය ළමා ආරක්ෂාව සඳහා වැදගත් නීති සහ ආයතන හඳුන්වා දී ඇති අතර, මෙම උත්සාහයන් පිළිබඳව දැනුවත්භාවය ඇති කිරීම ද ඒ හා සමානව වැදගත් වේ.  දරුවන්, දෙමාපියන් සහ ගුරුවරුන් අතර ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය වැඩි දියුණු කිරීමෙන් සහ රජයේ සහාය පද්ධති ප්‍රවර්ධනය කිරීම, ප්‍රජා පුහුණුව ලබා දීම සහ පාසල් වැඩසටහන් ශක්තිමත් කිරීම වැනි පැහැදිලි පියවර ගැනීමෙන්, අපට සෑම දරුවෙකුටම ආරක්ෂිත ඩිජිටල් ලෝකයක් නිර්මාණය කළ හැකිය. මාර්ගගත අවකාශයන් බිය නොව ඉගෙනීමේ, විනෝදයේ සහ නිර්මාණශීලීත්වයේ ස්ථාන විය යුතුය. දරුවන් තමන්ව ආරක්ෂා කර ගන්නේ කෙසේදැයි දන්නා විට සහ වැඩිහිටියන් ඔවුන්ට සහාය වන්නේ කෙසේදැයි දන්නා විට, මාර්ගගත අපයෝජනය වළක්වා ගත හැකිය. එක්ව, ශ්‍රී ලංකාවේ සෑම දරුවෙකුටම ආරක්ෂිතව සහ විශ්වාසයෙන් වර්ධනය වීමට, ගවේෂණය කිරීමට සහ සමෘද්ධිමත් වීමට හැකි ඩිජිටල් සංස්කෘතියක් (online Safety Culture) අපට ගොඩනගා ගත හැකිය.

පවිත්‍රා රණතුංග